بی چرخ

دشنام دهی درود خواهی
دل را شکنی سرود خواهی
ای چرخ ز چیست سیلی تو
این خلق چو خُد کبود خواهی؟
با سنگ ستم بسوده مارا
از سوده ما تو سود خواهی
برباد دهی وجود مارا
از گرد وجود جود خواهی
ای منکر عشق اثر چه جویی
از آتش عشق دود خواهی؟
ای یار ز بی نشان براییم
از هست اگر نمود خواهی
آن قدر که در جهان نگنجیم
گر کوری این حسود خواهی

  
نویسنده : Rostam Vahhab ; ساعت ۱۱:٢٦ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٥/۳/۱٥
تگ ها : چرخ ، درود ، سرود ، یار

وحدت


بزر وحدت در دل اندیشه است
جام وحدت از گل اندیشه است 
جام یکتا سنگ اندازش هزار
جان واحد ,جنگ اندازش هزار 
پس بباید جام از پولاد کرد
پاکش از زنگار این اضداد کرد 
تا چو جام جم جهانبینی دهد
از صفا اینه آیینی دهد 
هر کجا شد اصل وحدت ناپدد
هیچ کس چیزی به جز ضد را ندید
اصل بی‌ضد – وحدت افکار ما
غیر این – اندیشه اغیار ما
*
چیست ملت؟  - 
                     وحدت دنیای ماست

دوش ما امروز ما فردای ماست
از سوادش دیده ما روشن است
در حصارش هستی ما ایمن است
ریشه جان‌هاست در هم بافت
رشته جان‌هاست در هم تافته

از پر سیمرغ توحیدش قلم
میرهاند هست ما را از عدم
وحدت ملت بقای ملت است

استوار از مدعای ملت است
حرف‌ها از مدعا گردد کتاب
ذره‌ها از تاب مقصد – آفتاب
چشم سینا بر سر گهواره‌اش
طرح صد عالم به هر انگاره‌اش
در وجود ملت یکتاپرست
وحدت و مقصود چون دو شهپر است
با دو شهپر درنوردد این جهان
زیر بالش یک بود هفت آسمان
سوی دام و دانۀ کس ننگرد
همتش تا اوج گردون می‌برد
آن که هست البرز و الوندش نشیم
از سیهچال زمانش نیست بیم
بر‌تری‌هایش هم از خوداگهیست
آگهی – شیرازه دیوان زیست
نی گسستن ,نی شکستن را رهی
پیکر پولاد و جان آگهی
فتنه ایام مانند هباب
می شود از موج دریایش خراب
نور حق ایینۀ ادراک او
خانه خورشید‌ها افلاک او
حکمتش دیرنو و بختش جوان
در ضمیرش رستخیز جاودان

  
نویسنده : Rostam Vahhab ; ساعت ٧:۳٦ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٥/۳/۱٤
تگ ها : وحدت ، ملت ، توحید ، سیمرغ

کبک دری

تو را از دشت‌ها بر کوه راندند
ز کُه در در کام صد دامت کشاندند

کلاغ و کرکس و کلمرغ و کلخاد
همه گشتند با تو دشمن هاد

نوایت در گلو پیچید و خون گشت
و خونت چون سیاوش ریخت در تشت

چه تشتی که چو در خاکش نشاندند
ز لاله بر جهان آتش فشاندند

الا کبک دری فریاد داری؟
زبان مادری را یاد داری؟

چو ساقی چشم مستِ مست داری
دو ابروی بهم پیوست داری

حنای پای تو دارد شهادت
شفق بودست سرخیل نژادت

سحرخیزان به تو اخلاص دارند
به یادت کوه‌ها را پاس دارند

تو و آهوی کوهی هم‌تبارید
دو سرگردان ز یاران یادگارید

الا کبک دری فریاد داری؟
زبان مادری را یاد داری؟

به فیض‌آباد و دشت کبک‌ریزش
ببینی ریزش کبک و گریزش

به یاد آید تو را پهنای تاریخ
همایون اختری و نحس مریخ

گذر سازی به دشت جانورسوز
به یاد آید نواهای جگرسوز

به هر وادیست از تو یادگاری
چو سالک در طریقت استواری

الا کبک دری فریاد داری؟
زبان مادری را یاد داری؟

نشانی از بُت فرخار داری
چو آهوی بخاری یار داری

تورا در کوه سُرخان دیده بودم
ز احوال دلت پرسیده بودم

تو با الحان فرغانی سرودی
بدانستم همان هستی که بودی

بسی بگذشت بر آن روزگاران
به تندی مثل تیر جان شکاران

الا کبک دری فریاد داری؟
زبان مادری را یاد داری؟

تو از سنگ بدخشان رنگ بردی
بسا که جای گندم سنگ خوردی

ز بلخ بامیان آمد پیامت
که گردون تیر می‌بارد به بامت

تو را بیم عقاب تیز پر نیست
ز تیغ عصر کیهانت سپر نیست

نوایت لخت خون گردد عجب نی
که غم صد کوه و یک برگ طرب نی

الا کبک دری فریاد داری؟
زبان مادری را یاد داری؟

تورا در خون خود آغُشت خوهند
تو جان پاک و از تو گوشت خواهند

درای روزگاران ققبۀ توست
رهِ این کاروان از عقبۀ توست

چو یاد آرم ز «کبکان بی‌آزار»
منوچهری پدید آید به گفتار

تو در شعر دری نقش نگینی
به صورت هم به معنی دلنشینی

الا کبک دری فریاد داری؟
زبان مادری را یاد داری؟

اگرچه پارسا و گوشه‌گیری
اگرچه ساده و روشن‌ضمیری

زبان تو زبان آشنایی‌ست
نوای تو به لحن آریایی‌ست

اگرچه چون برادر با کبوتر
شدستی صلح را پیک و پیمبر

ولی همواره چرخ جنگ‌انداز
تو را بر جنگ وادارد به انباز

الا کبک دری فریاد داری؟
زبان مادری را یاد داری؟

چو بشنیدند کبکان این خطابم
صدا کردند از هر کو جوابم

ز بلخ و کابل و تبریز و کشمیر
کوهستان همالیا و پامیر

هرات و زابلستان و سیستان
ز هند و کاشغر، پهنای آلان

ز وخش و از حصار و از بدخشان
ز سغد و از قراتیگین و ختلان

بخارا و سمرقند و ز خوارزم...
فزون‌تر زان چه می آید در این نظم

که ما در پاس وحدت استواریم
امانت را همیشه پاس داریم

زهی کبک دری فریاد داری!
زبان مادری را یاد داری!

  
نویسنده : Rostam Vahhab ; ساعت ۱۱:٤٧ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٥/۳/۱٢
تگ ها : کبک ، دری ، سیاوش ، زبان

لازُرکوه

 

         امروز بشر واقعاً در رویارویی با دو خطر عظیم قرار دارد که یکی طبیعیست و د‌گری معنوی. طبیعی آن است ,که با نام «گرمای جهانی» از چندین سال قبل شناخته شده و اطراف آن هنگامه‌ها برپاست ولی ظاهراً نمی‌توان از آن پیش‌گیری کرد. معنوی آن است که  بشر در سبقت پیشدستی بر یکدیگر دست به اسرافاتی مادی و  معنوی می‌زند که این روند را سرعت می‌بخشد و هیچ حاضر نیست از این سبقت‌های جنون‌آمیز دست بکشد .در این میان «لازُر»(یخچال ها ) که رمز ذخیره‌های آب حیاتی سیاره هستند  با اسراف به نابودی کشانده می‌شوند. در عین حال شبیه لازُر‌های دیرسال بر قله‌های آسمان بوس کوهستان همچنان ذخیره‌های معنوی و ارزش‌های سنتی بشری و ملی هستند که با محافظه کاری در طومار عرف و  عادت‌ها و رسوم نیک سنتی مردمی نگاه داشته شده‌اند ولی در این سبقت‌های برترجویی آن‌ها نیز گداخته و از میان برده می‌شوند. طبیعت و ادمییت هر دو  در یک خطّ بحران قرار گرفته‌است. نابودی یکی نابودی دی‌گر و نجات یکی نجات دگریست .

                 

            استاده تو در مقابل توفان

            یک دیهۀ مشتِ پر* در آغوشت.

            ای پیر مراد بنده ,لازُرکُه ,

            حاشا که دمی کنم فراموشت .

           

سیلاب به رو سینه ات کند

            از قرن به قرن دره‌های ژرف  .

            گه جامه سبز خسروان داری,

            گه خرقه صوف صوفیان از برف .

           

سجاده توست آسمان شب,

            تسبیح ستاره‌ها در انگُشتت .

            دریای شراب نور می ریزد

            در کاسه سنگ‌ها ذ چرخشتت *.

           

گلبانگ اذان بامدادان را

            تو  حرف به حرف می‌کنی تکرار .

            هر جا که بُدم تمام عمر خود

            من می‌شدم از همین صدا بیدار .

           

د و  دست گشاده  و  افقهارا

            همچون خط مرز کرده یی تعیین .

            همچون خط هوشدار بر دیوار,

            همچون خط مرز سنت و  آیین .

           

مثل خط سرنوشت بی‌تحریر*

            این خط به نگاه من مجسم بود .

            طومار مقدس بلاگردان,

            چون خطّ وسیتی ز آدم بود .

           

بگزار که هر خطی شود باطل,

            زنهار نه این نشانه تقدیر .

            بگزار که در غروب خونینش

            بر گردن من بیاید این شمشیر .

           

استاده ا‌گر نه یی سر این مرز

            در سیل رو* زمانۀ بی کیش,

            ارواح گذشتگان به شام عید

            پیدا نکنند خانه‌های خویش .

           

عمری به شهامت تو می نازم

            ای مظهر روح بی شکست من .

            از شاخه کلک تو قلم کردم ,

            انگشت مسیح شد به دست من .

           

زنبور تو لانه در دلم دارد,

            چون در جگر کمال‌های* نرم .

            هرچند که نیش سدزبان خوردم,

            آزار کسی نجستم از ازرم .

           

با سنگ قناعت تو بشکستم

            سر نازده گردن هوسها را .

            آموختم از هلال* لال تو

            افسون رهایی از قفسهارا .

           

ارژنگ من است جمله اثارت,

            زیلال و  چبرغ و  فرک و  گلخارت *.

            هم باغ نبات  من به دامانت,

            هم شاخ نبات من به دستارت…

           

یک عمر به یک قرار استادن

            در پهنه این جهان بی استاد

            درسیست ورای جمله مکتبها,

            غیر تو ندانمش د‌گر استاد .       

             I I

            با سرعت چرخ صحنه تیاتر

            هر لحظه جهان ما د‌گر گردد .

            هر قدر نقاب تازه آراید,

            در دیده من غریب ‌تر گردد .

           

ناچار غریب ‌تر شوم من هم,

            چون جمله بی‌نهایت و  آغاز .

            چون ترمه* دلم به دامنت کوچد,

            تا سر بنهد به پای تو ,استاِ ذ .

 

خود از پی دل همی شتابم باز,

پیوسته به لب همین دعا دارم:

"ای : کاش تو را به جای خود یابم,

یا رب مشکن تو خطّ پرگارم .

 

بگزار که ره چو کاشی چنی

هموار بود ,فراخ و  باپهنا .

 بگزار ,که پُل به پایه پولاد

نازنده بود به شانه دریا .

 

بگزار هزار نقشۀ دیگر

در طرح نوین راه‌ها باشد,

اما تو به جای خویشتن باشی,

سهم تو ذ طرح‌ها جدا باشد…

 

ای راهگُشا تو را ثنا خوانم,

خیری به جهان چو رهگشایی نیست .

صد گونه نثار می‌کند مردم,

اما به ثواب این خدایی نیست .

 

 آن پینه دست تو گل شادیست,

انگشت تو خود کلید ابادیست,

چشم تو چراغ راه ازادیست,

حقا که حماسه تو فرهادیست .

 

تنها ز تو التماس من این است:

از یاد مبر شکوه کُه هارا .

 مگزار که آب از آسیا افتد,

از ریشه جان جدا شود دریا .

 

لازُرکُه!

            برج پارسای من,

البرز شکوه خویشتن ‌داری .

 در رگ - رگ رود‌هاست خون تو

در پیکر دشت و  باغ‌ها جاری .

 

آیین تو کرده ایینه بندت,

آن کیست که بشکند تو را ایین؟

آن کیست که از جنون گریبانت

خواهد بدرد به پنجۀ خونین؟

 

حیفا جگر تو آب می گردد

در آتش حرس و  آز عالمخوار .

 سو تو همی خزد ز هر کویی

آتشنفس اژدهای استعمار .

 

هر دود که از مناره‌های آز

می پیچد سوی گنبد گردون,

چون حلقه به گردن تو می افتد,

گویا که تو وامداری از هر دون"

I I I

این گونه دلم به چنگُل آشوب,

ناگاه ز دور می‌شود پیدا

آن قله مهر جاودان من

آن پیکر پر‌شهامت والا .

 

یک پاره ابر شوخ کودکوار

با بازی خویش کرده مشغولش,

وان خواهر مهربان او – مهرود*

می شوید پا‌ی های شخشولش* .

 

او نیز مرا ز دور می بیند,

می سُرفد و  راست می‌کند قامت:

"آبا!*

                 کو  بیا,

                  چه دیر میایی,

نه خطّ تو می‌رسد ,نه پیغامت".

 

 ای پیر ,درود ,جاویدان باشی,

بی یاد تو یک نفس نمی گیرم .

صد شکر که باز دیدمت برجای,

بی تو کم‌تر ز نقش تصویرم .

 

برهان وجود من وجود تُست ,

بی استُن قامت تو واژونم .

 هر کبک کنار تُست همخوانم,

هر لاله سُرخ تُست هم‌خونم .

 

 تا هست پناه تو هماخونه* ,

تا بال همای بر سرم باشد .

 بی افسر و  تخت و  گنج سلطانم,

این بال چو دست مادرم باشد .

 

 می‌دانم یک یک ارچهایت را,*

هر بار شمارشان همی گیرم .

 هر کس که کمان کشد به نخچیرت,

گویا که به دل نشاند او تیرم .

 

بگداخته آتیش دلت لازُر,

جاریست ز چشمت آب آیینه .

هر کس که بدید رو خود در ان,

در او نگرفت سحر بدکینه .

 

یک تخته لازُر تو فرزندان

در آتش نزع روی دل مانند .

 از جوی یخت نسیبه آخر

در مزرع اتشین خود رانند .

 

درسی که گرفتم از دبستانت,

فرمایدم از هزار یک کردن:

قلزم  به درون سینه پروردن,

یک چشمه ساده بر لب آوردن .

 

یک چشمه ساده‌ایی کز آن خورشید

با نیلب نور آب می نوشد .

 خود آینه کمال بی رنگیست,

صد رنگ گل از کنار آن جوشد .

 

بر «قله عاج»  شعر ناموزون

از لاله سرخ تو لوا دارم .

 پیش تو که همچو طفل نادانم,

از موی سفید خود حیا دارم .

                        

 IV

حالا ,

           خوش باش داستان من,

عمر تو فزون ز داستان بادا!

تا قله تو نشیم سیمرغ است,

این فر و  شکوه جاویدان بادا!

 

آن گونه که پا به دامنت ماندم,

یک روز به دامن تو سر مانم .

صد شکر وجود تو که تا هستی,

با لعل دل تو همگُهر مانم…

 

وان گاه که آسمان چو آیینه

بر فرق سر تو پاره می گردد,

آن گاه که مرمر سپید تو

خاکس‌تر یک شراره می گردد,

 

آن گه که زبان اتش افشان ها

سر می‌کشد از ضمیر تو بیرون,

آن گاه که آشکار می‌گردد 

در سینه توست یک دل پرخون,

 

آن گاه که کُه چو «عهن منفوش» است

من خلوت طاعت تو می جویم,

از دامن سبز تو همی خیزم,

توفق شفاعت تو میجویم…

             

V

تا می‌رسد آن زمانه موعود,

آن قسمت بی‌خطای لطف و  قهر,

می باید طبل آگهی را کوفت,

می باید خواست داد تو از دهر .

           

 ای ‌زاده چار گوهر – ای انسان!

از گوهر آتش این فزون خواهی

بیرون بکشد تور‌ا و  گرداند

در تابۀ تابداده چون ماهی .

 

بادا که چهار رکن بنیادت

از عدل شود چو نور بینایی .

 مگزار کهی ز کوه تو کاهد,

تا با تو بود توان دریایی .

 

دستان ستارریز دریاها

صد چرخۀ نور را بگرداند

آن قدر ,

                که دیو ظلمت انکار

در پای شهامت تو سر ماند .

           

                       

            جولای -  سپتامبر 2009

 

توضیحات

  1. لازُر – یخچال
  2. مشت پر – ناتوان، بی دفاع
  3. چرخشت – ظرف شراب کشی
  4. بی‌تحریر – بدون ویراست
  5. سیل رو – مجرای سیلاب
  6. کمال‌ - کما – درختچۀ نرم کوهستانی
  7. هلال، کبک هلال‌ - نوعی مرغ کوهی که بوقلمون کوهی هم گویند.
  8. زیلال و  چبرغ و  فرک و  گلخارت – امواع گیاهان ادویه جات.
  9. ترمه – بهمن، برف کوچ.
  10. مهرود – نام رودخوانه
  11. شخشول – سخت، زمخت.
  12. آبا! – ندای تعجب.
  13. هماخونه – دره ایست با این نام در لازُر کوه.
  14. ارچه – اردج، سنوبر کوهی. بعضا عود هم گویند.
  15. یک تخته لازُر تو فرزندان – معمولا در حال نزع مردم محل طالب آب یخ می شوند.
  
نویسنده : Rostam Vahhab ; ساعت ٦:۳٧ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٥/۳/۱٠
تگ ها : لازر ، کوه ، سیمرغ ، دریا

حرف برف

تبارک الله ای روح بهشتی
به شیر حور عالم را سرشتی .

جهان مانند دریای سفید است
دلم در موج آن مانند کشتی.

نمی یابم نمای از سیاهی
نمی بینم نشانی از پلشتی .

بهشتی این چنینت بود، انسان!
چه آسانش، دریغ از دست هشتی.

درختان صوف بر تن کرده یکسر
به تسبیحند چون عبدال چشتی.

ز حرف برف بشنو نکته ای ژرف
درستی نیست هرگز در درشتی .1

چه بهتر از سپیدی می‌توان گفت؟
بگردان صفحه بر آن چه  نوشتی.

_____

درشتی: در گویش تاجیکی -  تندی، خشونت.

  
نویسنده : Rostam Vahhab ; ساعت ۱٠:٤۳ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۳/۱٠/۱٢
تگ ها : برف ، سفیدی ، صفحه ، بهشت

ДУРУСТ БИНАВИСЕМ

 

АНТИҚӢ, АНТИҚА – АТИҚӢ, АТИҚА

Маънои ин калима ба форсии тоҷикӣ «куҳан», «бостонӣ» мебошад ва асли он арабӣ عتیق - муаннас - عتیقهҷамъаш - عتائق (عتایق) аст ва номи маҳаллае дар Бағдод низ ҳаст. 

Дар навиштори мо ин калима ғолибан ба сурати «антиқа, антиқӣ» меояд, ки маълум аст, ба таъсири навишти русии он «античный» чунин сурат гирифтааст ва ҳарфи «н» афзудаи русист.
Дар адабиёти куҳан ин калима ба маънои ҷом, санги қиматӣ, лақаби ҳазрати Абӯбакр (р) ва Байти Атиқ ба маънои Каъба низ омадааст:


Поянда давлати туву бедор бахти ту
Мизони асрҳои ҷадиду атиқ бод.
                                (Абулфараҷи Рунӣ)
Ҷумла ойина як ҳадид бувад,
Хоҳ атиқ асту хоҳ ҷадид бувад.
                          (Шоҳнеъматуллоҳи Валӣ)
Фирефт ёри шакарбори ман маро ба тариқ,
Ки шеъри тоза бигӯву бигир ҷоми атиқ.
                                           (Мавлавӣ)
Пора-пора хокро дар хун гирифт,
То атиқу лаъл аз он берун гирифт.
                                       (Шайх Аттор)

Паноҳи дини Худову муъини шаръи Расул – 
Умар, ки ҳамчу Атиқу Аливу Усмон аст.
                                     (Амир Муъизз
ӣ)
Ту меҳри ёрон бо Аҳли байт дор ба ҳам,
Ки будаанд Набиву Атиқ дар як ғор.
                                    (Қавомии Роз
ӣ)
Дин ба вақти Атиқ буд ҳилол,
Пас ба Форуқ ёфт иззу камол.
                                         (Сано
ӣ)
Ба роҳи Каъба ҳалокам, намекун
ӣ бовар
Ту, эй ки беҳуда боз омад
ӣ зи Байти Атиқ.
                                    (Ғолиби Деҳлав
ӣ)

 

 

ТОЗА – ПОК, ПОКИЗА

Ин калимаҳои дар назари аввал маъруф ва шинохташуда ҳеч ҷойи таҳқиқу баррасӣ надоранд, вале масъала ин аст, ки аксаран дар гуфтори мардум «тоза» ба маънои пок ва покиза ва ахиран дар гуфтори баъзе туҷҷор ва аҳли бозор ба маънои асл (зидди қалб) ва ҳатто дар мавриди инсон (яъне боасолат, босадоқат) ба кор бурда мешавад, моли тоза, мошини тоза, одами тоза ва… мегӯянд. Дар асл «тоза» маънои нав, ҷадид, шодоб ва ботароват-ро дорад ва ҳаммаънои он, масалан, дар забони русӣ калимаи «свежий» мебошад ва ҳаммаънои «пок, покиза» «чистый», ҳам ба ҷиҳати зоҳирӣ ва ҳам маънавӣ.

 
Мутриби хушнаво бигӯ, тоза ба тоза, нав ба нав,
Бодаи дилкушо биҷӯ, тоза ба тоза, нав ба нав.
                                          (Ҳофиз)
Гуфтам, ки кистӣ ту, чунин шоду тозарӯй?
Боз ин дарахт чист, чунин сабзу обдор?
Гуфт ин дарахт дини Худову паямбар аст,
Ман давлатам, гирифта ба наздики ӯ қарор.
                                    (Амир Муъиззӣ)
Дӣ тозагуле зи гулшан овард насим,
К-аз нагҳати он машоми ҷон ёфт шамим.
                               (Абӯсаъиди Абулхайр)
Аз оҳи ҷигартоб сияҳрӯй бимонам,
Гар гиряи ман рӯйи маро тоза надорад.
                              (Амир Хусрави Деҳлавӣ)
Хезу халлоқи ҷаҳони тоза шав,
Шуъла дар бар кун, халиловоза шав.
                                        (Иқбол)
Тарҳи ишқ андоз андар ҷони хеш,
Тоза кун бо Мустафо паймони хеш.
                                             (Иқбол)

Бо мулоҳизаи ин байти охир «тоза кардан»-ро дар мавридҳои лозим метавон ба ҷойи «таҷдид кардан» ба кор бурд. 

            Аммо «пок» агарчи дар ибтидо ба маънои зоҳири ин нукта далолат мекунад, яъне зидди касиф, ҷанбаи маънавии он барҷастатар шудааст ва замоне, ки ба чизе мо пок мегӯем, зеҳни мо ба сӯйи покии маънавӣ ва шаръӣ (ҳалол) меравад. Масалан, оби пок, хоки пок, ҳавои пок, инсони пок, либоси пок, агарчи ҳар яке аз ин ибораҳо метавонад ба покии шайъӣ ва зоҳирӣ низ далолат намояд. Дар ин миён калимаи «покиза», ба маънои покии зоҳирӣ ва ҷисмӣ мушаххас мегардад ва ин думаъноӣ то ҳадде аз байн меравад. Агарчи покиза ба маънои покии маънавӣ низ зиёд ба кор бурда шудааст. Масалан дар калимаи «покизагавҳар» ин маъно равшан аст.
              Гар хок туйӣ хоки туро хок шудам,
              Чун хоки туро хок шудам, пок шудам.
                                               (Абӯсаъиди Абулхайр) 
            Худоё, зоти ин покиза гавҳар,
            Бувад то рӯзи маҳшар тозаву тар.
                                                   (Сайидои Насафӣ)

Аммо асли манзур ин аст, ки тафовути миёни тоза ва пок, покиза-ро бидонем ва муроъот бикунем. Тоза-ро ба маънои нав, шодоб, ботароват (свежий) ва пок, покиза-ро ба маънои «чистый», чи зоҳирӣ ва чи маънавӣ ба кор бубарем.

 

ФАРОМАДАН – ФУРОМАДАН

(ФУРОВАРДАН – ФАРОВАРДАН)

 

         Ин калимаи дар Тоҷикистон ва умуман Мовароуннаҳр машҳур ва дорои маънои маълуми омм дар адабиёти классикӣ камтар истифода доштааст ва аз бойгонии электронии назми форсӣ-тоҷикии «Дурҷ» танҳо дар як маврид ба назар расид:

         Фитод овозаи ҳуснат ба олам,

         Зи тахти дилбарӣ Юсуф фуромад.

                            (Туғрали Аҳрорӣ)

         Табиист, ки агар дар ин бойгонӣ намунаи осори шоирони дигари Мовароуннаҳри қарнҳои 19-20 вуҷуд медошт, ин байт бо ин калима мунҳасир ба фард намешуд. Ба сабаби мушоҳидаи камтари ин калима дар матни адабиёти классикӣ ҳамчунин талаффузи дугонаи он ( фуромадан ё фуровардан) дар баҳсҳои забонии ахир дар фазои маҷозӣ (интернет), саҳифаи «Дуруст бинависем» (ки дар заминаи силсилаи мақолаҳои «Ғалат нанависем» ташкил гардид) мушоҳидаҳои ҷолиб ва омӯзандае ба миён омад. Яке аз ширкаткунандагони ин гурӯҳ С. Саидова чунин суолро тарҳ мекунад:

         «Аз ибораи "фуруд омадан" то "фаромадан" чи гуна тағйир ёфтанҳо ба вуҷуд омада бошад? "Фаромадан"-ро ҳам дуруст шуморидан мумкин? Дар адабиёти классикӣ қариб, ки намебинем».

         Ба ин суол чунин посух дода шуд:

«Фаромадан мухаффафи пайвастаи «фуруд омадан» аст бо васли у бо о, ки дар пайванди калимаҳо вокеъ мешавад. Шакли миёнагинаш дар шеваи Масчоҳ «фурдомадан» вуҷуд дорад, ки ҳамин ҷараёнро нишон медиҳад. Бинобар ин фуруд омадан, фуру омадан, фуромадан дуруст аст ва аз фаромадан ба асл наздиктар, чун «фаро омадан» ва «фароҳам омадан» ҳам дорем, ба маъноҳои дигар».

         Пас аз ин тавзеҳот аз тарафи ширкаткунандагони дигари мубоҳиса назарҳои бисёр омӯзанда ва ҷолиб дарёфт гардид, ки қобили дарҷ мебошанд. Аз ҷумла:

         Матлуба Меҳр: «Дар гӯйишҳои мо ҳам «фурдомадан» ва ҳам «фурдомадан» мустаъмал аст. Аз асп, кӯҳ, дарахт… «фурдомадан» мегӯянд, вале аз мошин, автобус, трамвай… фуромадан. Дигар, манзур аз «гӯйиши мо» гӯйишҳои кӯҳистони шимолу шарқи Тошканд ва шаҳри Тошканд ва ноҳияҳои Сариағочи вилояти Қазоқистони ҷанубӣ (Чимкент) аст. Бо вуҷуди муҳити танги забонӣ ва олудагиҳои луғавие ношӣ аз чунин муҳит, ин мардум ба таври умда забони мактаби худро ҳифз кардаанд…»

Мирзошо Ватаншоев: «Агар хотира бевафоӣ кунад, аз дӯстон маъзарат...Ин чандин сол қабл...соли 1967 буд...дӯсти ҳамсабақ - ҳамкурс ва барои абад ҷавони ман Раҳмонқул Облоқулов , ки баъдан дар ҷанги Афғонистон шаҳид шуд, дар як таътили зимистонаи даврони донишҷӯӣ ману рафиқи дигари кӯлобиаш Донахон Нодирхоновро бо худ ба Самарқанд, ба зодгоҳаш - рустои зебоманзари тоҷикнишин - Оҳалик бурд. Ман қиссаи ин сафар ва меҳмоннавозии тоҷиконаи ин оиларо батафсил навишта будам, вале ҳоло сухан сари ин нест...Хуллас, дар як автобуси майдаи даврони Шӯравӣ аз шаҳри Самарқанд ба ин деҳа равон будем ва даруни ин автобус ман шунидам, ки мусофирон "Шумо мефуроед?" намегуфтанд, тавре, ки мо одат карда будем, балки чунин мепурсиданд: "Шумо мефурудоед?», ки бароям он вақт аҷиб менамуд....»

Нусратулло Бобоев: Дар шеваи Ворух низ шаклхои фурдомадан (фурдумадан) : фурдо-яъне фуро (феъли фармоиш ба шахси дуюми танҳо), фурдумад-яъне фуромад (замони гузаштаи ин феъл), мефурдод-мефурод (замони оянда), фурдумадсодас ва ё фурдумадиштас-яъне фуромада истодааст (замони хозира)... роиҷ аст».

         Аз ноҳияҳои дигар ҳам ба тасдиқи ин маъно назарҳо дарёфт шуд, вале бо ҳамин иктифо мешавад ва ин шарҳи нисбатан муфассал низ ба хотири он аст, ки мо на ба як мавриди ҷузъӣ балки масъалаи усулӣ ва куллӣ рӯбарӯ ҳастем. Имрӯз бисёр касоне ҳастанд, ки ба маҳзи мушоҳида накардани як калимаи роиҷ дар забони гуфторӣ ва навиштории тоҷикӣ дар мутуни қадим ва хусусан гуфтору навиштори ҳамзабонон онро унсури лаҳҷа ва маҳдуд ба гӯйиши як минтақа шумурда аз матни забони умумии мо хориҷ карданӣ мешаванд. Ҳамон навъ муомилае, ки замоне дар баробари он устод Айнӣ аз калимаи «ҷангара» дифоъ карда ва онро умумифорсӣ номида буд. Вақте мо хитоби «мефурудоед?»-ро мешунавем, гумон мекунем, ки порае аз шеъри устод Рӯдакиро қироат мекунанд. Танҳо ин аст, ки ҷузъҳо пайваст шуда ва ин аз қоида мустасно нест. Ин навъ дурдонаҳои пурбаҳо чӣ зиёданд дар гуфтори мардум, ки имрӯз бо «иродаи Айниёна» (таъбири худи устод) бояд гирдоварӣ шаванд, на ин ки тард. Ва ба таъбири устод Айнӣ, ки дар мавриди калимаи «ҷангара» гуфта шудааст ва дар ин маврид ҳам сидқ мекунад: «Дар ҳар ҳол ин гуна калимаро, ки ҳеч набошад ҳамаи муштақоташ дар адабиёт ва гуфтугузори ҳамаи форсизабонон кор фармуда мешавад ва сохташ тамоман мувофиқи қоидаи форсист, аз оилаи забони форсӣ бароварда партофтан – дониста ё надониста забони худро танг кардан аст.»1

         Хулоса, шакли дурусти ин калима, ки рабти онро бо решаи куҳанаш ҳифз мекунад «фуромадан» (фуровардан) аст ва калимаи асл ва адабии тоҷикӣ-форсӣ буда, бояд ба ҳамин шакл (фуромадан) ҳамеша мавриди истифода бошад.

 

____________

 

1. (Мукотибаи Садриддин Айнӣ ва Абулқосим Лоҳутӣ. – Душанбе: Дониш, 1978,

с.79-80)         

 

  
نویسنده : Rostam Vahhab ; ساعت ٥:٤٠ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۳/٩/۱
تگ ها :

آسمان با ماست

دکتر حمدحسین امیر اردوش

 

آسمان با ماست 

-----------------------

خیبریان آمده‌اند


صلیبیان و احزاب


به انتقام از خاک و آب


از آفتاب


نه در شهراحمد است


نه گرد آن خندقی


فوج فوج مرحب و


نه پیشمان حیدری


غزه‌ی بی‌پناه و


آتش و خون


خیام بی‌حسین و


دشمن دون


جنازه فرشته‌ها


در خانه در خیابان


باز حسین بی‌سر


افتاده در بیابان


گفت شیطان


یا مرگ یا که خواری


بشنید الموت


اولی من رکوب العاری


دیجور شد بلند و


مناره‌ها خاموش


نیست صبح نزدیک


ذکر ستاره‌ها دوش


چلچله‌ای پیچید


زمزمه‌ای برخاست


از جای خیزید


که آسمان با ماست


«نحن الذین بایعوا محمدا


علی الجهاد ما بقینا ابدا»
 
  
نویسنده : Rostam Vahhab ; ساعت ٤:۳۸ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۳/٧/۱٥
تگ ها :

قبله ی نخستین

 

 
می کشد ز بند دل قبله نخستینم
کعبه در میان جان، روی بر فلسطینم.
 
کو حلاوت ایمان؟ تا ز قدس محرومم
از ملامت وجدان درد می کند دینم.
 
سنگهای خون آلود... سنگ های خون آلود...
هر شب از کناران دل ستاره می چینم.
 
بوسه می زنم از دور، کودک فلسطینی
لاله های زخم تو – مهر آل یاسینم.
 
ناوگان آزادی تا به گل فورو بنشست
آشنا نخواهم بود بیش از این چو بنشینم.1
 
ای بشر!
     تفاوت را بس عظیم می یابم
زان که تو همی گویی تا من آن که می بینم.
 
پایگاه معراج
     ای خاک پاک آزادی
آبرو ز تو دارد آسمان رنگینم.
 
دیده ام به روئیا یی از میان خاک و خون
دست می برد هوری2سوی قلب سنگینم.
 
می کشد ز بند دل قبله نخستینم...
 
 
.1اشاره به بیت خواجه حافظ: "کشتی نشستگانیم ای باد شرطه برخیز     باشد که بازبینیم آن یار آشنارا"
 .2 هور – فرشته ای منسوب به خورشید.
 
  
نویسنده : Rostam Vahhab ; ساعت ٩:۳۱ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۳/٥/۸
تگ ها :

سروش غیب

 

آیینه سازیم پرداز با تو

ایجاد با ما اعجاز با تو

 

با شهپر کلک آخر چه نازیم

این یک پر از ما پرواز با تو

 

در قعر دریا چون ماهیانیم

ای موج رحمت آواز با تو

 

ناز طبیبان هرگز نتابیم

صد درد با ما صد ناز با تو

 

دامن گلافشان بر خاک ما کش

انجام ماراست آغاز با تو

 

در نقش گیتی یک خال ماندیم

ما بی بخارا شیراز با تو

 

                        ژانویۀ 2010

  
نویسنده : Rostam Vahhab ; ساعت ٦:۳٥ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/۱٠/٢٦
تگ ها :

صبح زمستان

 

 

این مانی برف کلک آرش دارد

ارژنگ به خون دی منقش دارد

دریا که شفق به سینه اش پنجه کشد

در شیشۀ یخ شراب آتش دارد

  
نویسنده : Rostam Vahhab ; ساعت ٥:۳٤ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/۱٠/۱٦
تگ ها :

← صفحه بعد